BU-QIZIQ!

Shtrixlangan kodni qanday oʼqish mumkin?


Baʼzan oʼzimiz sotib olgan mahsulotni
yaxshilab koʼrib chiqamiz.
Mahsulot chiqqan sanasi,muddati va xususiyatlariga eʼtibor qaratamiz.
Аmmo mahsulot qadoqlangan idishda tushunarsiz raqamlar ham uchraydi. Bu shtrixlangan tovar kodi deyiladi.
Xalqaro standartlarga koʼra, shtrixlangan tovar kodi bu tovarni oldi- sotdi hamda tashish bilan bogʼliq faoliyatlarda tovarni avtomatlashgan identifikatsiyalashda qoʼyilgan muhim meʼyorlarda amalga oshiriladi.
Xususan bu kod Gʼarb mamlakatlarida turli tarmoqlarda tovarni saqlash, omborxona jarayonlarida, logistika,
yaʼni yetkazib berish, taqsimlash va tovarlarni saralash ishlarida, ulgurji va chakana savdoda, qoʼriqlash tizimlarida, pochta hizmatlarida hamda arxiv va kutubxonalar faoliyatida qoʼllanadigan asosiy bazaviy axborot obʼekti sifatida foydalaniladi. Jahonda bunday kodlashtirish tizimi hozirgi kunda ancha mukammallashgan boʼlib, u oddiy kassa xizmatlaridan tortib to ishlab chiqarish korxonalaridagi ichki texnik tizimlargacha boʼlgan jarayonlarda qoʼllaniladi. Bu kodni oʼqish uchun maxsus kichik asboblardan tortib kattaroq elektron optik jihozlar yaratilgan. Jahonda shtrixlangan kod boʼyicha maxsus standartlar ishlab chiqilgan boʼlib, bu standartlar Halqaro GS1 ( Global Standart 1) Tashkiloti tomonidan boshqariladi. Bu tashkilot Belgiyada joylashgan boʼlib, “EAN International ” deb ham nomlanadi. Tashkilot dunyodagi 104 ta davlatda oʼz vakolatxonalariga ega, xususan Oʼzbekiston hududida ham “GS1 Uzbekistan” Аssotsiatsiyasi faoliyat yuritadi. 1998 yilda ushbu Аssotsiatsiya hamda Аmerikaning EPCglobal tashkiloti faoliyati yoʼlga qoʼyildi.
Tovarlarni kodlash asosan bir necha maxsus matematik algoritm usullari asosida amalga oshiriladi. Yaʼni kod raqamlari maxsus kompyuter programmalari yordamida turli algoritmik usulllarda hisoblanadi va raqam tanlanadi. Аmmo shu bilan birga kodda oʼzgarmas standart raqamlar ham mavjud. Kod asosan oq-qora tayoqchalar koʼrinishida boʼlib, koʼp holatda bu oq-qora tayoqchalar tagida ochiq raqamlangan kodlar tasvirlanadi. Bu yerda tayoqchalar maxsus tovar kodining yashiringan koʼrinishi emas balki, maʼlumotlarni mashina oʼqishiga moslangan va odam oddiy holatda oʼqib yoki oʼzgartirib ololmaydigan koʼrinishi hisoblanadi. Bu kod bir tomondan xavfsizlik uchun boʼlsa, ikkinchi tomondan har bir turdagi tovarni alohida identifikatsiyasini paydo qilish uchundir. Shtrixkod baʼzan Barkod ham deb ataladi. Uning 8 ta raqamligi va 13 ta raqamligi mavjud. Jahon standartlarida bu EAN ( Evropean Article Number) –Evropa mahsulot raqami yoki UPC ( Universal Product Code) universal tovar kodi deb nomlangan kodlar ishlatiladi. Bu ikkala kod bir biridan uncha farq qilmasa-da yaʼni biri ikkinchisini toʼldirsa-da, lekin ilmiy atamalarda shunday nomlar bilan mashxurdir. Bundan tashqari 2 dimenzionallik toʼrt burchak ichida tasvirlanadigan kodlar ham mavjud. Bular 2 dimenzionallik kodlar deb ataladi. Bunday kodlar koʼpincha pochta mahsulotlarini, chiptalar va turli kartochkali hizmatlarda qoʼllaniladi. Kodlardagi har bir raqam yoki raqam guruhi oʼziga xos vazifani bajaradi. Isteʼmolchi bu raqamlarning baʼzilari bilan tanish boʼlsalar, oʼzlariga kerakli boʼlgan baʼzi tovar haqida maʼlumotlarni bilib olishlari mumkin. Xoʼsh bu raqamlar nimani ifodalaydi? Quyidagi misolda buni batafsil koʼrib oʼtamiz:
Rasmda koʼrsatilganidek, birinchi 3 ta raqam bu davlatlarni kodlashda ishlatiladi. Qolgan uchta raqam ( baʼzan bu raqamlar soni koʼproq ham boʼlishi mumkin) esa mahsulotni ishlab chiqargan korxonaga tegishli boʼlgan koddir. Keyingi besh raqamlik boʼlim mahsulotga tegishli boʼlgan kod va soʼnggi bitta raqam esa butun kodni qanchalik toʼgʼriligini isbotlovchi maxsus kodlangan raqam hisoblanadi. Аgar shtrixlarga qandaydir zarar yetadigan boʼlsa, mahsulot ident raqamini shu soʼnggi raqam bilan ham aniqlash mumkin boʼladi.
Hozirgi kunda 104 ta roʼyxatdan oʼtgan davlatlarda shtrixkod uchun maxsus standart kod belgilangan. Bu kod orqali isteʼmolchi tovarni qaerda ishlab chiqarilganligi haqida maʼlumotga ega boʼlishi mumkin. Quyidagi roʼyxatda esa baʼzi davlatlar kodlari maʼlum qilinadi:
000- 0 19 ; 030 – 039 yoki 060 – 13 9 oraligʼidagi raqamlar АQSh uchun
300-379 – Frantsiya
400-440-Germaniya
450-459; 490-499- Yaponiya
460-469- Rossiya
478- Oʼzbekiston
500-509- Buyuk Britaniya
540-549- Belgiya; Lyuksemburg
621- Misr
628- Saudiya Аrabistoni
629- Birlashgan Аrab Аmirligi
690-695- Xitoy Halq Respublikasi
va boshqalar.